Landstorm Zelhem
Generaal Duymaer van Twist

Generaal Duymaer van Twist

Hij is de oprichter en bedenker van de Bijzonder Vrijwillige Landstorm. Het was als het ware ‘zijn kind’ en regelde heel veel dingen zelf.

Lodewijk Duymaer van Twist.
Bron: Pinterest.

Geboorte uur

Op de ochtend van 13 november 1918 was het geboorte uur van de Bijzonder Vrijwillige Landstorm. Duymaer van Twist wilde al jaren iets van een vrijwillige Landstorm en had hier goede ideeën over. Hij had het idee om ‘een beroep te doen op betrouwbare dienstplichtigen met groot verlof uit de noordelijke en zuidelijke provincies om vrijwillig onder de wapenen te komen en zich beschikbaar te stellen tot ondersteuning van het wettig gezag,’ de regering dus, want die was wettig gekozen.

Duymaer van Twist ging samen met J. van der Molen met zijn idee naar de minister van oorlog. De minister keurde het plan meteen goed en verwees ze naar waarnemend opperbevelhebber , luitenant-generaal W.F. Pop. Om 11.30 uur waren ze bij dhr. Pop. Hij wees een officier aan – majoor E.F. Insinger – die meteen de zaak zou gaan regelen. Ze kregen van de regering de opdracht om het plan met spoed te regelen.

Telegram

Toen Duymaer van Twist terug kwam van zijn werk in de Kamer lag er een telegram van mr. Croles: ‘voor de actie in Friesland was geld nodig, veel geld. 10.000 gulden was voorlopig genoeg.’. Een uur later stuurde hij een telegram terug dat hij het geld had. Hij was onmiddellijk naar Wassenaar gereden naar dr. A. G. Kröller die meteen hielp.

Nog net voor 17.00 uur kon het telegram weg, want het postkantoor sloot om 17.00 uur. “En waar moeten onze mannen zich in Den Haag melden” vroeg Croles. “Laat ze maar zeggen: Friese vrijwilligers voor Duymaer van Twist,” was het antwoord. De heer Duymaer haalde de mannen persoonlijk van de trein.

Duizenden vrijwilligers

Al heel snel meldden zich duizenden dienstplichtigen vrijwillig aan. Zij trokken de uniformen weer aan die ze een paar dagen eerder bij de demobilisatie van het leger opgeruimd hadden, met de vaste overtuiging om een revolutie in Nederland te voorkomen.

Toch wel heel bijzonder dat die mannen 4 jaar in de kazerne hebben gezeten, mogen naar huis na 4 jaa en een paar dagen later trokken ze vrijwilig het uniform weer aan!

Eerste trein met Friezen

Al op donderdag 14 november om 11.30 uur kwam de 1e sneltrein met 600 Friese vrijwilligers in Den Haag aan. Er kwamen nog meer treinen met vrijwilligers ; de laatste stoomtrein kwam op zaterdagavond om 19.15 uur binnen, zodat aan de vooravond van de socialistische congresdag, waarin besloten zou worden of er nu wel of geen revolutie zou komen, 3000 tot 4000 vrijwillige soldaten waren.

De vrijwilligers hadden voor de woning van de S.D.A.P. willen demonstreren, maar Duymaer vond dit toch niet zo een goed idee. Hij stelde voor dat ze beter bij de paleizen van de koningin en de koningin-moeder konden gaan staan . En dat deden ze. Ze brachten indrukwekkende ovaties aan koningin Wilhelmina en aan Emma.

Met Pasen 1919 trokken 3 belangrijke Kamerleden met hun medewerkers dwars door Nederland om de mensen in het land warm te maken voor de B.V.L. Dat waren Duymaer van Twist, Deckers en Snoeck Henkemans.

Wie was Duymaer van Twist?

Hij was een Nederlandse generaal en politicus. Hij zat van 1901 tot 1945 als lid in de Tweede Kamer voor de ARP, de Anti-Revolutionaire Partij.  Dit klopt natuurlijk niet helemaal. Hij is 1937 gekozen in de Tweede Kamer maar in 1940 toen de Duitsers binnen vielen, mocht hij veel van zijn werk in de Tweede Kamer niet meer doen. Maar pas in 1941 stopte zijn taak in de Tweede Kamer helemaal, maar niet heel officieel. Dit heeft dus doorgelopen tot het einde van de oorlog in 1945.

Met Rijpstra in Oranjehotel

In de oorlog heeft hij ook nog samen met burgemeester Rijpstra van Zelhem in de gevangenis van de Duitsers in Scheveningen gezeten. In het Oranjehotel. Er is niet te vinden waarom hij hier zat, maar hij is blijkbaar weer vrijgelaten.

Duymaer van Twist is het langst zittende politicus in de Tweede Kamer ooit. Hij was ook woordvoerder van Defensie en natuurlijk Voorzitter van de Nationale Landstormcommissie. Hij heeft heel zijn leven in Den Haag gewoond.

Zelf alles regelen

Zoals hier boven ook al te lezen is, bedacht Duymaer van Twist zich geen moment toen Troelstra de revolutie uitgeroepen had. Hij ging direct naar de minister van oorlog om het een en ander te regelen. Hij had namelijk een goed idee om dienstplichtigen die met groot verlof waren, vrijwillig onder de wapenen te laten komen.

Nog dezelfde dag – op 13 november 1918 – had hij het geregeld en konden de soldaten naar Den Haag komen. Snel moest hij nog ergens geld regelen om de kosten van de treinen voor de vrijwilligers te betalen. Vervolgens ging hij zelf naar het treinstation in Den Haag om de vrijwillige soldaten uit heel Nederland op te wachten.

Respect gevoelens

Hij volgde alles wat er bij de Bijzondere Vrijwillige Landstorm gebeurde. Zo was er een plaatselijke commissie in het Zuiden van het land die op zondag een schietwedstrijd had georganiseerd. Toen Duymaer hier achter kwam, liet hij de gewestelijke secretaris naar Den Haag komen. Duymaer vertelde de secretaris dat de B.V.L. die een ‘nationale instelling’ wilde zijn, en dus een ieders gevoelens wilde respecteren. Ook die van de vrijwilligers die vanwege hun geloof, niet op zondag aan wedstrijden mee wilden doen. De secretaris zei daarop dat de bisschop dit zo had geregeld onder het motto: beter de mannen op de schietbaan, dan slenterend langs de straat. Duymaer vertrok meteen naar het Zuiden om dit op te helderen.

Zo waakte hij tot in detail over het ‘nationale karakter’ van de Landstorm. Hij lette er ook goed op dat als een vrijwilliger of een leider een goed idee hadden, hier wat mee gedaan werd. Zo werd de saamhorigheid steeds groter.

Bronzen beeld

Ter gelegenheid van het 5 jarig bestaan van de B.V.L. kreeg Duymaer van Twist op 13 november 1923 een bronzen beeld aangeboden, die een spittende landman voorstelde. Het onderschrift was: ‘Als ’t moet’. Het beeld bracht tot uitdrukking dat de landman, gewapend met een geweer, bereid was op het eerste sein de overheid hulp te bieden ‘als ’t moet’.

Bron: ‘Als ’t moet’, J. C. van der Does.

Duymaer van Twist was in 1918 majoor der infanterie maar was non-actief omdat hij lid was van de Tweede Kamer. Hij werd later bevorderd tot luitenant-generaal titulair. In latere jaren was hij de sterke mentor, de grote voorvechter van de B.V. L.

Geld verzamelen

Er was altijd veel geld nodig voor al die reclame voor de B.V.L . Duymaer van Twist haalde in 1919 het geld hiervoor uit particuliere fondsen van zakenlieden. Hij was bovendien erg goed in het loskrijgen van geld bij de mensen. Als de commandant en de gewestelijke commissies nog geld te weinig hadden, dan vulde hij dit aan met het geld dat geschonken was door zakenlieden.

Bron: ‘Als ’t moet’, J. C. van der Does.

Generaal Duymaer van Twist 70 Jaar:

Als Duymaer 70 jaar wordt, schrijven verschillende politici een stukje voor of over hem.

Ongekende volharding

Colijn schreef: ‘ Wie van de B.V.L. gewaagt, denkt aan generaal Duymaer van Twist. Ze passen bij elkaar als handschoen en hand. Ja, meer nog, want het is de vraag of de B.V.L. er zijn zou zonder de generaal. En zeker zou het instituut niet tot zulk een bloei gekomen zijn, als de heer Duymaer van Twist niet van meet aan, met welhaast ongekende volharding zich aan deze zaak gegeven had. Ook anderen hebben grote verdiensten gehad voor de B.V.L., maar die van de generaal zijn toch enig, omdat hij meer dan anderen ons volk heeft weten warm te maken voor de B.V.L. en omdat hij die warmte op peil heeft weten te houden, waartoe heel wat meer volharding nodig is dan om een zaak op te zetten en even op gang te brengen’. (Bron: ‘Als ’t moet. J. C. van der Does. blz. 264)

Nooit te vroeg, nooit te laat

En minister Deckers schreef: ‘Zo tijgt hij, onvermoeibaar en steeds blijmoedig van plaats tot plats . Het is hem nooit te vroeg en nooit te laat, als de Bijzondere Landstorm hem roept. In volkomen onbaatzuchtigheid heeft hij zich reeds 17 jaren aan de Landstorm gegeven.’ (Bron: ‘Als ’t moet. J.C. van der Does. blz. 265)

Onderscheiding

Van koningin Wilhelmina kreeg Duymaer van Twist een hoge onderscheiding. Hij werd commandeur in de orde van Oranje-Nassau. Hij kreeg van de B.V.L. ook nog een schilderrij aangeboden van de overhandiging van de vaandels in Ede op 11 juni 1932.

Bron: ‘Als ’t moet’, J. C. van der Does.

Bron: ‘Als ’t moet’, J. C. van der Does.

Bron: ‘De levensgang van een goed vaderlander’, door J.W. van Frankenhuyzen.

Bron: ‘Als ’t moet’, J. C. van der Does

Hieronder de formulieren voor het oprichten van de Landstorm door Duymaer van Twist.

Bron: ‘Als ’t moet’. J. C. van der Does.

Bron: ‘Als ’t moet’. J. C. van der Does.

Bron: J. C. van der Does.

Mobilisatiebevel

Bij eventuele onlusten zou dat maar in een klein deel van Nederland zijn en hoef je dus niet alle vrijwilligers in heel Nederland op te trommelen. In zo’n geval luidde het mobilisatiebevel voor de Achterhoek: ‘Landstorm mobiliseren Veluwezoom!’ Moest iedereen komen dan was het bevel: ‘Landstorm mobiliseren’. De mobilisatie bevelen werden gegeven door de commandant van het veldleger in opdracht van de regering.

Vier divisiegroepen

De B.V.L. kwam dus rechtstreeks te staan onder de commandant van het veldleger, en de korpsen van de B.V.L. werden verdeeld over 4 divisiegroepen. Dit waren de 4 groepen waaruit het veldleger bestond. Deze zaten in 4 plaatsen: Den Haag, Arnhem, Breda en Amersfoort.

Niets is verplicht

De vrijwilligers van de B.V.L. waren niet verplicht om in bij een oproep tot mobilisatie, te komen. En Ze waren ook niet verplicht om mee te doen aan oefeningen en schietoefeningen. Sterker nog, de mannen van de B.V.L. hoefden nooit oefeningen te doen, ze hielden alleen maar schietwedstrijden Door het samen schieten werd de groep wel hechter. Men was ook niet verplicht om lid te worden van hun krant, de Landstorm. Eigenlijk alles was op basis van vrijwilligheid.

Voor de schietoefeningen konden ze ook gebruik maken van de schietbanen van de landmacht. Er werd hier geschoten met een legergeweer met patronen nr. 7 met een afstand tot de schijf van 25 meter.

Er werd ook geschoten met een K.S.O. geweer die ingericht was voor kamerschietoefeningen. Dit was een gewoon geweer. Hier zat een patroon in dat leek op een patroon uit een buks. Ze gebruikten patroon nr. 13 met een afstand van 12 meter. Vreemd genoeg zorgde vooral de schietoefeningen met dit geweer voor een betere band tussen de vrijwilligers.

Een ‘uitje’

Naar schietoefeningen gaan was voor de vrijwilligers echt een ‘uitje’. Ze hadden het er graag voor over om een paar uur te fietsen naar de schietwedstrijden toe. En als het schieten was afgelopen, dan bleven ze nog een poosje gezellig zitten kletsen.

Op elke landdag werden er schietwedstrijden gehouden met K.S.O. – geweren. Er deden zoveel vrijwilligers mee aan de schietwedstrijden, dat het regelmatig voor kwam dat de landdag al afgelopen was, maar dat de wedsrtijd nog niet klaar was. Ze gingen dan gewoon door tot iedereen geschoten had.

Baancommandanten waren plaatselijk leiders die een rang binnen de B.V.L. hadden. Allereerst had je schutter 2e klasse, dan schutter 1e klasse en een brevet scherpschutter. Als laatste kon je koningschutter worden. Dit was een brevet met een zilveren medaille. Dan had je in 20 schoten 190 punten gehaald. Per schot kon je 10 punten halen.

De medaille hiernaast is gewonnen door iemand in Zelhem. Van wie deze geweest is, is onbekend. Het is de laatste overgebleven speld in Zelhem. Hij zat vastgespeld aan het vaandel.

Soorten wedstrijden

Er waren verschillende soorten wedstrijden. Plaatselijke wedstrijden, korpswedstrijden en algemene wedstrijden. De plaatselijke wedstrijden vonden ze het belangrijkste omdat hier het meeste vrijwilligers aan mee konden doen. Onder de B.V.L.’ ers zaten hele goede schutters.

Brevet voor scherpschutter. Bron: www.achterhoeksmuseum1940-1945.nl

Ook een scherpschutter bij de Veluwezoom.
Bron: Bijzondere Vrijwillige Landstorm door H. Tomas.

Wisselbeker

In 1932 kwam er een wisselbeker die geregeld was door de commandant van het veldleger, dhr. Insinger. Dit was ter ere van het 12,5 jarig bestaan van de Nationale Landstorm Commissie. Het korps dat het hoogste aantal punten haalde bij een wedstrijd in Utrecht mocht de beker een jaar mee nemen. De andere deelnemers kregen allemaal een herinneringsmedaille. Deze commissie stelde ook altijd de prijzen bij wedstrijden beschikbaar.

Luitenant-generaal H. de Longh

Bovenstaande informatie komt uit het boek: ‘Als ’t moet’, van J. C. van der Does. De schrijver is overleden voordat zijn boek af was. Anderen die veel wisten over de B.V.L. hebben dit boek verder afgemaakt. De bovenstaande informatie komt van oud-inspecteur van de B. V. L. en luitenant-generaal buiten dienst H. de Longh. En hieronder staat zijn foto.